Za-zen – letterlijk: zittende meditatie.
De hele oefening draait simpel gezegd om het gewaarworden van het hier en nu. Dit vereist hard werken om onze aandacht telkens weer naar het nu te krijgen. Niet in de zin van dat we iets doen, maar meer telkens doorzien dat we aan het dagdromen zijn. Zen vergelijkt onze dwalende geest ook wel eens met een wilde os die ons overal mee naartoe sleurt zonder dat we daar erg in hebben. Door gestage oefening laten we onze kwebbelende geest tot rust komen, zodat er ruimte ontstaat in ons. De volumeknop wordt als het ware omlaag gedraaid zodat we daadwerkelijk naar het leven kunnen luisteren, in plaats dat we de hele tijd onze versie ervan herhalen.
Beknopt gezegd kunnen we twee soorten zazen onderscheiden:
- Concentratie oefeningen
- Aandachtsoefeningen
Concentratie richt de geest op een enkel object zoels de ademhaling of een koan, een soort puzzle waar geen logisch antwoord op mogelijk is. Aandachtsoefeningen sluiten alles in zodat er een eenheid ontstaat, waarbij het ik-gevoel verdwijnt en je als het ware opgaat in het geheel. Deze vorm heet Shikantaza. Alhoewel de eerste zeker voor beginners eenvoudiger is, omdat het een vast punt geeft om terug te komen, een anker als het ware, is de meest pure vorm Shikantaza, en zeker aan te bevelen voor de meer ervaren beoefenaar. Maar dit zijn slechts algemene stellingen, de waarheid is dat het jouw persoonlijke weg is en je zelf uit zal moeten zoeken wat het prettigst werkt.
“Discipline betekent leren. Niet jezelf conformeren aan een patroon. Wees je eigen licht en baken” Krishnamurti